Rewolucja przemysłowa 4.0 pociąga za sobą szersze wykorzystywanie automatyzacji, efektywniejsze przetwarzanie i wymianę informacji oraz inteligentniejsze zarządzanie dostępnymi zasobami. Dokonuje się na oczach wszystkich, urzeczywistniając pomysły, które jeszcze dwie lub trzy dekady temu wpisywały się w kategorię science-fiction. Zmiany zachodzą globalnie, a ich głównymi determinantami są tzw. megatrendy, dające o sobie znać szczególnie w kontekście nowoczesnych technologii. Które spośród nich są najważniejsze i jak wpływają na każdego z nas?

Sześć kluczowych megatrendów technologicznych

Chcąc odpowiednio przygotować się na dokonujące się już dziś zmiany warto najpierw nauczyć się rozpoznawać kluczowe megatrendy technologiczne, dzięki czemu lepiej zrozumiemy wynikające z nich korzyści, a także ewentualne zagrożenia. Różne opracowania przedstawiają od sześciu do nawet kilkudziesięciu technologii uznawanych obecnie za „przełomowe.” Pośród nich możemy jednak znaleźć powtarzające się, a wśród nich przykładowo Sztuczną Inteligencję oraz Robotykę.

Sztuczna Inteligencja, czyli potocznie SI lub z języka angielskiego AI (Artificial Intelligence), to systemy komputerowe zdolne wykonywać zadania niegdyś wymagające bezpośredniego zaangażowania człowieka. Chodzi m.in. o funkcje rozpoznawania głosu, tłumaczenia języka, podejmowania prostych i powtarzalnych decyzji w oparciu o dane płynące z rzeczywistego świata. Już dziś wiele spośród podejmowanych przez ludzi decyzji wspartych jest szeroką analizą wielu czynników przy użyciu algorytmiki. W niedalekiej perspektywie przewiduje się powstanie systemów bardziej zaawansowanych, zdolnych do samodzielnego zdobywania nowych umiejętności, czyli faktycznego uczenia się nie tylko rozumienia nowych danych, lecz także wykonywania niezaplanowanych uprzednio działań jako reakcji na zmieniające się uwarunkowania.

Ma to istotne przełożenie na robotykę – zarówno mechaniczne urządzenia, jak i tzw. cyfrowych agentów, czyli urządzeń, aplikacji i systemów nieustannie asystujących ludziom podczas wielu czynności (smartfony są jedynie małym przykładem tej grupy). Obecnie zaczynamy porozumiewać się z urządzeniami używając naturalnego dla nas – ludzi – języka. Coraz częściej słyszymy też o maszynach realizujących odgórnie zaplanowane instrukcje, ale również autonomicznie reagujących na zmiany w otaczającym je środowisku. Duży postęp zauważalny jest szczególnie w dziedzinie pojazdów bezzałogowych: czy to dronów, czy autonomicznych samochodów.

Jednym z przywoływanych częściej kluczowych megatrendów jest tzw. Internet Rzeczy (ang. Internet of Things – (IoT), który wraz z Internetem Ludzi (sieci społecznościowe), Usług (inteligentne sieci i logistyka) oraz Danych (zarządzanie informacją) definiuje rewolucję informatyzacji. Poprzez Internet Rzeczy rozumieć należy globalną sieć, do której podłączonych jest coraz więcej urządzeń, począwszy od komputerów i smartfonów, przez sprzęty AGD, systemy grzewcze, oświetlenie, a kończąc na samochodzie czy całej fabryce włącznie. Dzięki nieustannej wymianie informacji i ich analizie tworzymy w domu lub miejscu pracy inteligentną sieć, pomagającą nam zoptymalizować codzienne działania, przykładowo zmniejszając zużycie energii. Takie sieci nie muszą ograniczać się do wyłącznie jednego budynku. Wręcz przeciwnie: z powodzeniem funkcjonują na poziomie całych miast (zwanych również Smart Cities), co udało się z sukcesem zaszczepić już między innymi w Kalifornii.

Niestety tak szeroka sieć może rodzić obawy o nieustanne naruszanie prywatności, a nawet cyberataków inspirowanych przez pojedyncze osoby lub całe organizacje. Zagrożenie jest realne i, jak pokazały przykłady z ostatnich lat, możliwe jest nawet sparaliżowanie całego państwa, nie wspominając o zdalnym przejęciu kontroli nad pojazdem, którym się poruszamy. Oczywiście zabezpieczenia cały czas są udoskonalane przez programistów, ale nawet najlepsze zabezpieczenia nie mają sensu, jeśli sami nie nauczymy się bezpiecznie korzystać z sieci.

Szczególnie interesującym z punktu widzenia nas – użytkowników – megatrendem jest Rzeczywistość Rozszerzona (AR). Polega ona na zaprezentowaniu człowiekowi dodatkowych informacji mających usprawnić jego proces decyzyjny, nałożonych na widziany przez niego rzeczywisty obraz. Obecnie elementy wirtualne „dodawane są” w postaci interaktywnych projekcji na różnego rodzaju ekranach, lecz w przyszłości może także jako hologramy. Dają one bezpośrednie wsparcie w postaci łatwego dostępu do informacji – czy to statycznego tekstu, czy interaktywnych animacji. Takie rozwiązania są obecne w wielu innowacyjnych przedsiębiorstwach na całym świecie, przekładając się przykładowo na podniesienie wydajności całych zakładów przemysłowych.

Jest również Rzeczywistość Wirtualna (VR), często określana mianem starszego brata AR, która dąży do przeniesienia użytkownika bezpośrednio w świat cyfrowy. Obecnie  technologia ta znajduje szersze zastosowanie w rozrywce elektronicznej i szacuje się, że rynek gier VR do 2020 roku zwiększy swoją wartość do pięciu miliardów dolarów rocznie, zachowując tendencję wzrostową. Symulatory oparte o VR są także z powodzeniem wykorzystywane m.in. w szkoleniu sił specjalnych. Naturalnie możemy spodziewać się dalszego rozwoju tej technologii z jednoczesnymi poszukiwaniami kolejnych zastosowań dla VR.

Jednym z ciekawszych, a zarazem bardzo istotnym elementem układanki są tzw. blockchain, czyli publicznie dostępne rozproszone bazy danych dokonywanych transakcji. Na ich pomysł wpadł Satoshi Nakamoto w roku 2008, tworząc zalążek pod nowy system płatności bezwalutowych, dziś szerzej znany jako Bitcoin, który uważany jest za jeden z ważniejszych etapów w procesie ewolucji pieniądza.

System ten różni się od klasycznej bankowości. Banki przechowując historię transakcji, mogą nią manipulować w dowolny sposób. W przypadku bitcoinów zapisy operacji przechowywane są w publicznej sieci, pozostając poza ingerencją osób trzecich. Tak powstaje wiele identycznych kopii bloków informacji nazywanych blockchain – łańcuchy bloków. Sieć blockchain rośnie w niewiarygodnym tempie i zapewnia pełną przejrzystość operacji, dzięki czemu transakcje dokonywane w tej formie powoli stają się bezpieczniejsze i bardziej wiarygodne, niż operacje bankowe. Niektórzy analitycy przewidują, że w najbliższych latach sztuczna elektroniczna waluta w rodzaju Bitcoin (lub sam Bitcoin) całkowicie zdominuje przepływ wirtualnego pieniądza, marginalizując tym samym jego rzeczywisty odpowiednik. Już dziś wiemy, iż w najbliższych latach Szwecja planuje zrezygnować z tradycyjnej gotówki, przestawiając się na wyłącznie elektroniczne transakcje.

Postęp i jego konsekwencje

Megatrendy technologiczne już teraz oddziałują na społeczeństwo. Dzięki taniejącym technologiom, a także rozwoju darmowego oprogramowania, w tym udostępniającego możliwości oferowane przez tzw. chmurę obliczeniową coraz więcej ludzi korzysta z tych rozwiązań nie tylko w krajach już rozwiniętych, ale i dynamicznie rozwijających się tj.  Indiach, Chinach, regionie Indochin, czy Brazylii.

Postęp technologiczny ma szczególnie duży wpływ na przedsiębiorstwa, wyraźnie zwiększając efektywność ich pracowników, maszyn oraz ponoszonych przez nie inwestycji, a także znacząco zmniejszając koszty operacyjne. Tym sposobem na znaczeniu mogą zyskać średnie i małe przedsiębiorstwa, które dzięki swojej elastyczności są w stanie szybciej reagować na zmieniające się wymagania rynkowe. W szczególności wciąż bardzo dużym zainteresowaniem cieszą się startupy, a także nowe formy finansowania, jak choćby crowdfunding.

Nie ulega wątpliwości, iż bariery między nowoczesną technologią a funkcjonowaniem przedsiębiorstw czy całych społeczeństw będą ulegać dalszemu zacieraniu, szczególnie wobec znaczących zmian demograficznych po roku 2020. Już niedługo pokolenia, które urodziły się i dorastały w otoczeniu technologii cyfrowych będą nadawać ton biznesowi oraz życiu społecznemu. Choć już dziś szefowie największych firm na świecie doskonale obracają się pomiędzy najnowszymi trendami technologicznymi, to właśnie ta zmiana pokoleniowa może przynieść prawdziwy przełom.

Autor: Paweł Pacewicz, Kierownik Biura Transition Technologies